polish internet magazine in australia

Sponsors

NEWS: POLSKA: Rolnicy z Podkarpackiej Oszukanej Wsi zablokowali w czwartek przejścia graniczne z Ukrainą w woj. podkarpackim i lubelskim. Protest dotyczy tylko samochodów ciężarowych, auta osobowe oraz autokary są przepuszczane. Blokowane są przejścia w Medyce i Korczowej na Podkarpaciu oraz Dorohusk, Hrebenne i Zosin w woj. lubelskim. Lider Podkarpackiej Oszukanej Wsi Roman Kondrów zapowiedział, że jeśli rząd nie zacznie spełniać rolniczych postulatów, to zablokująprzejścia na stałe. Rolnik dodał, że rolnicy nie mogą sprzedać swojego zboża, bo rynek zalewa zboże z Ukrainy. Zaznaczył, że uzgodnienia podpisane w Jasionce (m.in. utrzymanie embarga na produkty rolne z Ukrainy, uregulowanie relacji handlowych z tym krajem) w połowie marca br. nie są realizowane przez rząd. * * * AUSTRALIA: Setki ludzi starły się z policją w dzielnicy Fairfield w południowo-zachodnim Sydney w poniedziałek wieczorem po tym, jak prominentny asyryjski duchowny został dźgnięty nożem przy ołtarzu. Biskup Mar Mari Emmanuel odprawiał mszę w asyryjskim kościele Chrystusa Dobrego Pasterza w Wakeley tuż po godzinie 19:00, kiedy podszedł do niego mężczyzna i wielokrotnie dźgnął go nożem w głowę. 18 kwietnia, w kazaniu online ze szpitala w Liverpoolu, bp Emmanuel wybaczył napastnikowi, a także zażądał od swoich zwolenników, aby nie szukali zemsty. * * * SWIAT: Izba Reprezentantów USA zatwierdziła w sobotę prawie 100 miliardów dolarów pomocy dla zagranicznych sojuszników, partnerów i państw satelickich Waszyngtonu, a zwolennicy pomocy zdołali przezwyciężyć sprzeciw po sześciomiesięcznym impasie w izbie. Z puli "ukraińskiej" ponad 60 mld dolarów 13,8 mld zostanie wydane na zakup sprzętu dla Ukrainy, 23 mld to środki na uzupełnienie ubytków w arsenale USA w wyniku darowania sprzętu Ukrainie, natomiast 11,3 mld zostanie przeznaczonych na utrzymanie sił USA w regionie. Ponad 26 miliardów dolarów dodatkowych zobowiązań wobec Izraela (prawie osiem razy więcej niż Waszyngton wysyła Tel Awiwowi w danym roku). 8,12 mld dolarów przeznaczono na podsycanie napięć z Chinami na Tajwanie i szerzej w regionie Indo-Pacyfiku. Przydział amerykańskiej pomocy wojskowej Ukrainie, Izraelowi i Tajwanowi pogłębi światowy kryzys — oświadczyła rzeczniczka rosyjskiego MSZ Maria Zacharowa.* Podczas posiedzenia Rady NATO-Ukraina ministrowie zgodzili się przyspieszyć dostawy pomocy dla Kijowa, w tym systemów obrony powietrznej, powiedział sekretarz generalny Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Stoltenberg. Tymczasem premier Węgier Viktor Orban stwierdził, że "Zachód jest bliski wysłania swoich wojsk na Ukrainę", ale mogłoby to "ściągnąć Europę w dno". - Dziś w Brukseli jest prowojenna większość, nastroje w Europie są bojowe, w polityce dominuje logika wojny, widzę przygotowania do wojny u wszystkich i wszędzie - powiedział premier Węgier.
POLONIA INFO: Kabaret Vis-à-Vis: „Wariacje na trzy babeczki z rodzynkiem” - Klub Polski w Bankstown, 21.04, godz. 15:00

poniedziałek, 14 września 2020

Mińsk - gród nad Świsłoczą

Centrum Mińska. Białoruska stolica jest miastem nowym,
 pomnikiem architektury socrealistycznej. Fot.L.Wątróbski
Dużo się obecnie dzieje na Białorusi. Jest ciągle mało znana w Europie, a tym bardziej na świecie. Interesująca jest też jej stolica – Mińsk, miasto bohater – bardzo zniszczony w czasie II wojny światowej.

Korespondencja własna Leszka Wątróbskiego z Białorusi

Dzisiejsza stolica Białorusi – Mińsk, liczy blisko 2 mln mieszkańców. Miasto nie posiada wielu zabytków, ale warte jest odwiedzenia. Pamiętać przy tym warto, że 83% jego zabudowań zniszczonych zostało w czasie II wojny światowej, a ludność stolicy zmalała z 270 do 80 tysięcy.


      Pierwsza wzmianka o Mińsku pochodzi z roku 1066 i związana jest z wojnami prowadzonymi pomiędzy księciem połockim Wsiesławem i książętami kijowskimi, którzy w wyprawie odwetowej na Miensk (tak nazywała się dawniej obecna stolica Białorusi, pisana cyrylicą). Obecna nazwa miasta Mińsk pojawia się dopiero w drugiej połowie XVII wieku i jest polskiego pochodzenia.

       Badania archeologiczne Mińska wykazały, że miasto powstało w końcu XI wieku, a jego centrum znajdowało się nad brzegiem, dziś prawie wyschniętej rzeki Mienki. Miasto pełniło też przez wieki funkcję stolicy udzielnego księstwa, o które walczyli nieustannie władcy Połocka i Kijowa.

       Od początku XIV wieku w Mińsku zamieszkiwali pełnomocnicy wielkiego księcia litewskiego. Oni też kierowali życiem zamku i miasta, sądami i wojskiem, jak również posiadłościami samego wielkiego księcia.


Miński ratusz
      W roku 1499  król Aleksander Jagiellończyk nadał miastu prawo magdeburskie. Odtąd też mieszkańcy miasta, podlegali miejskiemu magistratowi, który składał się z 12 radnych z wójtem i dwóch burmistrzów. Wójt mianowany był zawsze przez wielkiego księcia, burmistrzowie wybierani byli z członków radnych. Magistrat odpowiadał za: handel, podatki i sprawy karne. Posiedzenia magistratu odbywały się w ratuszu. W mieście znajdowały się liczne warsztaty rzemieślnicze.

       Po reformie administracyjnej, przeprowadzonej w latach 1565-1566, Mińsk stał się centrum administracyjnym województwa, w którym od końca XVI wieku, raz na dwa lata, odbywały się  posiedzenia naczelnego Trybunału Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od roku 1591 Mińsk posiadał też własny herb - na niebieskim polu postać Bogurodzicy, okrążona przez anioły i cherubiny. W roku 1569, na mocy Unii Lubelskiej, miasto weszło w skład Rzeczypospolitej. Od XVI wieku Mińsk zamieszkiwali także licznie Żydzi. W Mińsku, staraniem Komisji Edukacji Narodowej, utworzono też - w roku 1773 tzw. akademicką szkołę podwydziałową.

      W rezultacie II rozbioru Polski, w roku 1793, Mińsk zajęli Rosjanie. Na zajęte miasto spadły zaraz carskie restrykcje. W pierwszym rzędzie wobec niezależnego od cerkwi prawosławnej kościoła unickiego. Zamknięte zostały wówczas klasztory bazylianów w Górnym Mieście i na przedmieściu Troickim. Zabrany też został kościół św. Ducha i zamieniony na cerkiew prawosławną św. Piotra i Pawła. Zmieniono również stary herb miasta, nadany mu przez króla Zygmunta III Wazę, na dwugłowego orła.


Starówka mińska
       W roku 1839, ukazem carskim, zlikwidowany został zupełnie kościół unicki, do którego należało 80% tamtejszych mieszkańców. Nasilającej się rusyfikacji towarzyszyło ponadto odbieranie kościołowi katolickiemu kolejnych świątyń i zamienianie ich na cerkwie prawosławne. Tak stało się ze świątynią bernardynów czy kościołem dominikanów (zamienionym na magazyn wojskowy) i kościołem św. Józefa (zamienionym na miejskie archiwum). Mińsk był też w latach 1798-1869 stolicą diecezji, potem za - raz jeszcze - w latach 1917-21 i obecnie od roku 1991.

      W zajętym przez Niemców Mińsku, w roku 1918, białoruscy działacze narodowi proklamowali niepodległe państwo białoruskie. Rok później, po kapitulacji Niemiec, bolszewicy powołali Białoruską Socjalistyczną Republikę Sowiecką. W wyzwolonym następnie przez wojska polskie mieście, w dniu 8 sierpnia 1919 roku, przemawiał po białorusku marszałek Piłsudski.

       Mińsk został potem ponownie zajęty przez bolszewików, w lipcu 1920 roku, w czasie ich uderzenia na Warszawę. W wyniku ofensywy Tuchaczewskiego cała Białoruś znalazła się w rękach sowieckich, a w Mińsku po raz kolejny proklamowano Socjalistyczną Sowiecką Republikę Białorusi.

       W zajętym przez bolszewików mieście zaczęły się w połowie sierpnia, tego samego roku, polsko-sowieckie rozmowy nt. zawieszenia broni. Strona polska opowiadała się za nową granicą państwową przebiegającą po linii niemieckich okopów z czasów I wojny światowej.

      W październiku 1920 roku, podczas ostatniej ofensywy w wojnie z Rosją Sowiecką, polskie oddziały wyzwoliły Mińsk, który jednak nie wszedł w skład odrodzonej Rzeczpospolitej. Mińsk, na mocy polsko-sowieckiego traktatu pokojowego, podpisanego w Rydze, stał się stolica Socjalistycznej Sowieckiej Republiki Białorusi. W ten sposób skończyły się marzenia o wolnej Białorusi, a rozpoczął się komunistyczny terror. W latach trzydziestych w Kuropatach  pod Mińskiem Sowieci wymordowali ponad 200 tysięcy osób, głównie Białorusinów.

     W ciągu minionych stuleci Mińsk wielokrotnie palił się do szczętu, ostatni raz w roku 1944,  zaraz po wyzwoleniu. Mówiło się nawet wówczas o możliwości przeniesienia stolicy do Mohylewa. Miasto podniosło się jednak z ruin, stając się centrum białoruskiej administracji, kultury i gospodarki. Dziś Mińsk dzieli się na 9 administracyjnych okręgów.

         Najstarsze i najładniejsze, zbudowane jeszcze w XIII wieku, jest dziś Troickie Przedmieście położone u stóp góry, w rejonie ulic: Kupały, Bogdanowicza,  Kujbyszewa i Placu Komuny Paryskiej. Dawniej stał tam drewniany Woskriesienskij klasztor z cerkwią, na miejscu których w roku 1620 zbudowano kamienną cerkiew. Następnie, w XV-XVII wieku wzniesiono budowle forteczne z ziemnymi wałami i rowami.


Mińsk – nowe dzielnice mieszkaniowe nad Świsłoczą
      Troickie Przedmieście połączone było z miastem mostami zbudowanymi w drugiej połowy XVI wieku. Był też tam rynek, zlikwidowany dopiero w roku 1935. Była też, od roku 1771, kościelna szkoła, w której dziewczęta uczono języków obcych, gospodarstwa domowego, arytmetyki. Na Troickim Przedmieściu urodził się, w roku 1937, białoruski poeta M. Bogdanowicz.

         Ciekawe jest także tzw. Tatarskie Przedmieście – położone w rejonie prospektu Maszerowa. Jego nazwa pochodzi z XVI wieku, kiedy w Mińsku zakwaterowano, wziętych do niewoli krymskich Tatarów, najeżdżających ziemie białoruskie. Przeprowadzone na terytorium Przedmieścia Tatarskiego wykopaliska archeologiczne ukazały resztki starych mieszkań i sprzętu domowego z XII i XIII wieku, świadczące o istnieniu tam osad mieszkalnych. Częste powodzie tej części miasta zmusiły jego mieszkańców do opuszczenia terenów najniżej położonych. Pozostał tam jedynie cmentarz i ogrody warzywne. W roku 1901 na Tatarskim Przedmieściu zbudowano  pierwszy kamienny meczet.


 Katedra katolicka pw. Jezusa, Maryi i św. Barbary,
dawny kościół jezuicki
            W centrum Mińska oglądać dziś można pozostałości przedwojennej zabudowy miasta. Generalnie jednak białoruska stolica jest miastem nowym, pomnikiem architektury socrealistycznej. Można tam nadal, częściej niż w Rosji, oglądać pamiątki epoki radzieckiej – np. Włodzimierza Lenina czy innych „zasłużonych” dla dawnego systemu. Niewielką natomiast starówkę mińską tworzą uliczki niskich, skromnych, choć starannie odrestaurowanych budynków.



       W Mińsku mieszkają też nadal Polacy, istnieje tam oddział Związku Polaków na Białorusi, są polskie pamiątki. Ze starych świątyń czynna jest nadal - pod wezwaniem Jezusa, Maryi i św. Barbary, przy Placu Swobody, w pobliżu miejskiego ratusza. Jest to dawny kościół jezuitów, pełniący dziś rolę katedry katolickiej, zbudowany w latach 1700-1710, przebudowywany od tego czasu wielokrotnie. Świątynia, zamknięta w czasach Białorusi sowieckiej, została następnie gruntownie przebudowana na klub sportowy. Prawowitym właścicielom zwrócono ją dopiero w roku 1994.

       W nawach bocznych świątyni znajdują się dwie kaplice: św. Trójcy i św. Floriana z fragmentami fresków. Obok katedry zachował się budynek dawnej szkoły jezuickiej, zbudowany w roku 1699, który w latach 1919-1934 był siedzibą władz sowieckiej Białorusi, a następnie przekazany na potrzeby szkoły muzycznej.
 
 

Cmentarz Kalwaryjski, kaplica cmentarna


         Drugi zabytkowy, czynny kościół katolicki w Mińsku, to kaplica cmentarna pw. Podwyższenia Krzyża Św. na Cmentarzu Kalwaryjskim - nazywanym często Cmentarzem Polskim, założonym w XVIII wieku. Wchodzi się do niego przez bogato zdobioną klasycystyczną bramę, zbudowaną w roku 1830 przez Jerzego Kobylińskiego, dla uczczenia pamięci jego zmarłej żony.




Groby na Cmentarzu Kalwaryjskim
     Cmentarz zamknięto dla dalszych pochówków w roku 1967. Znajdujący się na jego terenie  neogotycki kościół, zamknięty został przez komunistów w latach trzydziestych XX wieku i zamieniony na warsztat. Obecnie (od roku 1981) stanowi ponownie własność wiernych. Kalwaryjska świątynia jest budowlą jednonawową, z czworobocznym prezbiterium, zdobioną fryzem arkadowym. W jej wnętrzu znajduje się nagrobek Jana Damela, zmarłego w roku 1840, malarza i grafika, absolwenta i wykładowcy Uniwersytetu Wileńskiego, zesłańca mieszkającego od roku 1822 w Mińsku. Jan Damel znany był także z cyklu obrazów historycznych przedstawiających liczne wydarzenia z dziejów Polski, a także licznych portretów i pejzaży z okolic Mińska.
 
 
Sobór prawosławny pw. Św. Ducha,
dawniej kościół bernardynek
 
Sobór prawosławny pw. Św. Ducha
wewnątrz
 











Na cmentarzu znajdują się również liczne bogato zdobione nagrobki polskich ziemian z XIX i XX wieku w otoczeniu bujnej zieleni starych drzew. Cmentarz Kalwaryjski w Mińsku jest starannie utrzymany i przypomina o fakcie, iż mieszkało tam zawsze wielu Polaków.

      W Mińsku znajdują się także dwie inne zabytkowe świątynie katolickie. Pierwsza z nich to kościół bernardynek wzniesiony w czterdziestych latach XVII wieku – dziś sobór prawosławny św. Ducha. Druga zaś, to dawny kościół bernardynów, wzniesiony w podobnym okresie, w którym mieszczą się dziś archiwa.



Czerwony kościół pw. Św. Szymona
Patron kościoła - św. Szymon
 
 
       Jest wreszcie tzw. czerwony kościół – świątynia katolicka pod wezwaniem św. Szymona, wzniesiony w centrum Mińska na początku XX wieku. Jego budowniczym był Edward Wojniłowicz, sędzia honorowy, przewodniczący Mińskiego Społeczeństwa Towarzystwa Rolniczego, właściciel ziemski ze Słuczcziny, który ofiarował 100 tysięcy rubli i sam bezpośrednio kierował pracami budową.

       W nowym mińskim kościele znajdowały się witraże o motywach białoruskich, wzorowane na rysunkach artysty malarza Franciszka Bruzdowicza. W czasie II wojny światowej fasada budynku została zniszczona. W latach siedemdziesiątych XX wieku świątynię odbudowano i zamieniono na kino oraz muzeum kinematografii. Kościołowi budynek zwrócono dopiero w roku 1990.

tekst i zdjęcia Leszek Wątróbski
 
Za tydzień druga korespondencja Leszka Watróbskiego z Mińska  o  jednym z ciekawszych miejsc stolicy Białorusi, położonej w zakolu rzeki Świsłocz - tajemniczej  Wyspie Łez.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy