polish internet magazine in australia

Sponsors

NEWS: POLSKA: W Bazylice Mariackiej w Gdańsku zlożone zostały prochy zamordowanego podczas Finalu WOSP prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza. W pogrzebie uczestniczyli politycy, działacze społeczni i dziennikarze. Wśród nich m.in. przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk, były prezydent Niemiec Joachim Gauck, byli prezydenci Polski Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Bronisław Komorowski, wszyscy byli premierzy (poza Jarosławem Kaczyńskim), prezydent Andrzej Duda i premier Mateusz Morawiecki, prezydenci polskich miast. * * * AUSTRALIA: Australijczyk ubiegający się o kartę kredytową będzie musiał udowodnić, że jest w stanie ją spłacić w ciągu 3 lat. Pomoże to w uniknięciu nieodpowiedzialnego zadłużania się, ale utrudni otrzymanie karty przez nowych klientów. Najnowsze dane pokazują, że Australijczycy mają do uregulowania 51,5 mld AUD na kartach kredytowych.* * * SWIAT: Trzy osoby zostały uratowane, a 117 zaginęło, gdy statek z migrantami na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Libii uległ wypadkowi, powiedział przedstawiciel Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji Flavio di Giacomo.
EVENTS INFO: Koncerty Marka Ravskiego - Klub Polski w Ashfield, 19.01, godz. 19:00; Sala Jana Pawla II w Marayong, 20.01, godz. 12:30; Klub Polski w Bankstown, 20.01, godz. 17:30

sobota, 23 czerwca 2018

Porady językowe Katarzyny Podjaskiej: Jak zapisywać daty?

Fot. CC0 Public Domain
Dziś o cyfrach i liczbach – zacznę więc od myśli Juliusza Pawła Schaudera – polskiego matematyka: „Prawdziwy profesor mówi a, pisze b (które wygląda jak c), myśli d, a powinno być e”. Postaram się jednakowoż wyjaśnić Wam podstawy posługiwania się liczebnikami w języku polskim w sposób jasny i czytelny. No, to jedziemy.☺
 
Najtrudniejsze, tak mi się wydaje, w odmianie są liczebniki zbiorowe i o nich opowiem Wam innym razem, dziś chciałabym się skupić na dość potocznych problemach z cyferkami.

DATY – ROK
 
Zaczniemy od „oczywistej oczywistości” – czyli od roku: 2018 to rok „dwa tysiące osiemnasty” i coś się wydarzyło „w roku dwa tysiące osiemnastym”, nie dwutysięcznym osiemanstym, bo przecież nie mówimy, że Jagiełło pokonał Krzyżaków w *tysiąc czterechsetnym dziesiątym. Poniżej czytelna (mam nadzieję) plansza, na której pokazuję Wam zasadę posługiwania się datami rocznymi:
 
 
Żeby było łatwiej – można sobie skojarzyć z kolorami – z tłem planszy: liczebniki porządkowe odmieniają się tak jak przymiotniki:
D. ósmego || niebieskiego
C. ósmemu || niebieskiemu
N. ósmym || niebieskim
itp.
Zresztą nie tylko te małe liczby, także te większe:
D. setnego || niebieskiego
C. setnemu || niebieskiemu
N. setnym ||niebieskim
itp.
Przy okazji ciekawostka: liczebniki porządkowe od 100 nazywamy w ten sposób:
100. – setny,
200. – dwusetny,
300. – trzechsetny,
400. – czterechsetny,
500. – pięćsetny,
600. – sześćsetny,
700. – siedemsetny,
800. – osiemsetny,
900. – dziewięćsetny,
1000. – tysięczny.
Przy pytaniach o rok powinniśmy stosować raczej „który” niż „jaki”, bo jacyś mądrale na pytanie: „Jaki mamy rok?” mogliby odpowiedzieć: „Raczej zimnawy” albo „Urodzajny”, podobnie jak w pytaniu: „Jaki mamy dziś dzień?” – „Deszczowy”. Myślę jednak, że „który” i „jaki” są dziś używane wymiennie i naprawdę nieliczni widzą różnicę pomiędzy tymi zaimkami.
 
DATY – MIESIĄC
 
Tu sprawa jest względnie prosta: mamy tylko 12 miesięcy.  W każdym roku jest jeden styczeń, jeden luty, jeden marzec itp. Nie mówimy więc i nie piszemy, że dziś jest 2 kwiecień albo 23 wrzesień, bo, jak już wspomniałam: kwiecień jest jeden i wrzesień też jest jeden (w danym roku). A zatem:
 
 
 
DATY – DZIEŃ
 
„Dziś jest drugi kwietnia” – w datach dziennych pojawi się liczebnik porządkowy, czyli: pierwszy, trzeci, dziesiąty i dwudziesty drugi. Ten liczebnik porządkowy bywa też odmieniany: którego? czternastego stycznia. Dopóki posługujemy się literkami, sprawa jest dość prosta. Gorzej z zapisem liczbowym…
Rada Języka Polskiego zaleca zapisywać liczebniki porządkowe z kropką: 1. = pierwszy. Rada powołuje się na Nowy słownik ortograficzny PWN: „Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki, np. na 10. (=dziesiątym) piętrze […]. Kropka po liczebniku może zostać opuszczona, jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika, że użyty został liczebnik porządkowy, np. Chodzę do 8 klasy.” (Nowy słownik ortograficzny PWN, red. E. Polański, Warszawa 1997, s. XCVIII, zasada nr 87.4.).
 

 I ja tak sobie dumam, że kiedy piszemy daty, to kontekst jest jednoznaczny. Nie ma więc potrzeby stawiania kropek w zapisie dat dziennych: 23. kwietnia. Ale tu problem wcale się nie rozwiązuje… Bo my jednak lubimy dostawiać różne znaczki w wyrazach i często możemy poczytać, że rocznicę uchwalenia konstytucji w 1971 roku obchodzimy: 3-go maja, 3go maja albo (ale to już rzadziej) 3. maja. Istnieją nawet zapisy nazw ulic: 3-go Maja (sama widziałam), więc naprawdę trudno się w tym wszystkim połapać.
 
Kropka po liczbie jest sygnałem, że liczebnik jest porządkowy, tzn. odpowiada na pytanie: który?, a nie ile? Kropki można jednak nie stawiać, jeśli z kontekstu wynika, że dana liczba nie oznacza liczebnika głównego. Zwyczajowo pisze się więc np. 3 maja i w rozdziale 4 - bez kropek. Zapis 3-go maja jest niepoprawny, podobnie jak w latach 80-tych (można za to napisać w latach 80. - z kropką).
Mirosław Bańko
 
Aby łatwiej było zapamiętać, przygotowałam dla Was plansze:
 

 
Mam nadzieję, że udało mi się rozjaśnić nieco ciemnawą strefę zapisu i odmiany liczebników. Co Was zaskoczyło? A może wiedzieliście wszystko? 😉
 
 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Promocja

Promocja

Promocja