Maoryska szkoła w Maraenui

Dzieci ze szkoły w Maraenui. Fot. L.Wątróbski

Od połowy lat osiemdziesiątych XX wieku drugim językiem urzędowym Nowej Zelandii jest język maoryski. Wszystkie oficjalne dokumenty tego kraju publikowane są więc po angielsku i maorysku¹. Także nazwy urzędów rządowych i gminnych oraz wszelkie instrukcje państwowe. Od dawna też emitowane są coraz liczniejsze programy radiowe i telewizyjne w języku maoryskim. Maoryscy dziennikarze mają coraz więcej czasu antenowego do zagospodarowania własnymi programami.

Dawniej - przed przybyciem białych do Nowej Zelandii cała literatura maoryska przekazywana była z pokolenia na pokolenie ustnie. W taki właśnie sposób przetrwała do dziś znaczna jej część.

Dziś sytuacja literatury maoryskiej jest znacznie korzystniejsza. Wiele wspaniałych dzieł zostało zapisanych. Ministerstwo edukacji wydaje dla szkół specjalne podręczniki po maorysku. Są one przygotowywane przez najlepszych fachowców z myślą o uczniach szkolnych. Mogą z nich korzystać jednak tylko te osoby, które naprawdę dobrze znają ten język.

Seria tych ciekawych podręczników nazywa się Te Whare Kura. Jest też dodatkowo specjalna seria klasyków literatury maoryskiej nazywana Te Tautoko, będąca jakby częścią składową tej pierwszej.

Lekcja z maoritanga

Ciekawe jest np. czasopismo pt. Te ao hou publikowane przez Ministerstwo d/s Maorysów. Magazyn ten zamieszcza wiele opowiadań i nieznane jeszcze szerszej opinii fragmenty starej i nowej literatury. Interesujące jest wreszcie pismo Te Maori wydawane przez Radę d/s Maorysów i Rongo przez Federację Studentów Maoryskich.

Renesans języka maoryskiego spowodowany jest zmianą stosunku do samych maorysów, których od dawna już uważa się powszechnie za pierwszych osadników kraju - przybyłych tam wiele wieków przed białymi.

Po latach dyskryminacji, jako społeczeństwo drugiej klasy, maorysi stają się coraz częściej współodpowiedzialni za przyszłość kraju. Piastują więc wiele ważnych stanowisk i zabierają głos w sprawach przyszłości swojej ojczyzny.

Nauka tańca maoryskiego

W tej pozytywnej atmosferze odżywa również szkolnictwo maoryskie. Język maoryski staje się coraz popularniejszy wśród uczniów szkół podstawowych, średnich oraz wyższych. Powstają też coraz liczniej szkoły maoryskie - szczególnie  tam, gdzie nadal zamieszkuje ich  najwięcej. Dotyczy to m.in. wschodniego wybrzeża Wyspy Północnej i Zatoki Bay of Plenty.

Powstające szybko szkoły kładą wyjątkowy nacisk na język ojczysty i maoritanga - tradycję maoryską. Odwiedziłem jedną z takich  szkół w niewielkiej miejscowości Mareanui nad Zatoką Bay of Plenty w okręgu Opotiki. Była, podobnie jak wiele innych tego rodzaju,  praktyczne nadal w budowie. Mieściła się w dwóch niewielkich pawilonach parterowych i liczyła 54 uczniów mieszkających w najbliższej okolicy.

Wszystkie zajęcia odbywały się tam po maorysku mimo, że wśród uczniów było kilku białych. Ich rodzice uznali jednak, że będzie najlepiej jeśli uczyć się one będą w takiej właśnie szkole. Będzie to bowiem prawdziwa okazja do poznania bogactwa kultury polinezyjskiej i możliwość zbudowania  prawdziwego społeczeństwa dwukulturowego.

Wystawa prac rysunkowych

Szkoła w Maraenui finansowana jest przez urząd okręgowy w Opotiki. Pieniędzy oczywiście na wszystko nie starcza. Rodzice muszą więc pomagać w prowadzeniu zajęć, przygotowaniu posiłków czy w malowaniu płotu. Uczestniczą też w porannej modlitwie prowadzonej zazwyczaj przez duchownego należącego do narodowego maoryskiego kościoła Ringatu.

Nowe szkoły dają możliwość zachowania własnej świadomości narodowej, lepszego poznania języka ojczystego i kultury przodków. Dzięki tym placówkom maorysi  świadomi swoich korzeni budują nowe wielokulturowe społeczeństwo Nowej Zelandii - bez żadnych podziałów i bez  żadnych różnic rasowych.

 tekst i zdjęcia Leszek Wątróbski

___________________

1. W kwietniu 2006 r. trzecim językiem urzędowym stał się nowozelandzki język migowy (maoryskie: Te Reo Rotarota), który jest głównym językiem społeczności głuchych w NZ