Nowy Rok. Dlaczego obchodzimy go 1 stycznia?

Obraz M Harris z Pixabay

Skończył się rok 2020. Rok pandemi a  z nią związane ogólnoświatowe problemy  i chaos niemal w każdej dziedzinie życia: zdrowia, gospodarki, w życiu społecznym,  w edukacji, nauce i kulturze. Z niepewnością wchodzimy w Nowy Rok 2021 żegnajac ten fatalny, pierwszy, trzeciej dekady XXI wieku. Ale i z nadzieją na zmianę, na powodzenie naszych planów i realizacji marzeń. Dlaczego właśnie 1 stycznia jest co roku dniem, który stanowi  szczególny moment  w naszym życiowym kalenarzu?  

 1 stycznia jest inauguracją każdego kolejnego roku w kalendarzu gregoriańskim, który to został wprowadzony w 1582 roku na mocy bulli papieskiej „Inter gravissimas” Grzegorza XIII.  W powszechnie przyjętym zwyczaju obchodzenie święta należy rozpocząć od otworzenia butelki szampana o północy z dnia 31 grudnia na 1 stycznia następnego roku. Dzień poprzedzający Nowy Rok nosi w polskiej tradycji miano Sylwestra od imienia świętego, który wspominany jest w tym dniu w liturgii w Kościele rzymskokatolickim − papież Sylwester .

W Polsce obrzędy sylwestrowe pojawiły się dopiero w XIX wieku. Przywędrowały do nas z Europy Zachodniej i były obchodzone głównie wśród arystokracji oraz innych zamożniejszych obywateli. Popularny zwyczaj przywitania Nowego Roku szampanem zrodził się w Polsce dopiero w okresie powojennym. Początkowo towarzyszyły mu wspomnienia, wróżby (lanie wosku) oraz inne lokalne zwyczaje.

Obecnie jest to jeden z najpopularniejszych oraz najradośniejszych dni w kalendarzu, który poprzedza nadejście Nowego Roku. Z tej okazji urządzane są bale i imprezy sylwestrowe, którym towarzyszy lampka szampana i pokaz fajerwerków. Popularną tradycją jest wzajemne składanie bliskim noworocznych życzeń. W tym roku celebracje zakłócila pandemia koronawirusa. Świętowaliśmy domowo w małych gronach rodziny i przyjaciół. 

Początków inaugurowania Nowego Roku dniem 1 stycznia należy jednak  szukać dużo wcześniej, jeszcze przed reforma papieża Grzegorza XIII.  Jak to najczęściej bywa, genezy święta Nowego Roku możemy doszukac się  u starożytnych  Rzymian. Otóż  mieszkańcy starożytnego Rzymu  czcili w ten dzień Janusa, boga bram, drzwi i początków. Wiele języków, w tym angielski i niemiecki przejęły właśnie od Janusa nazwę miesiąca styczeń (ang. January, niem. Januar). Wcześniej, według kalendarza rzymskiego nowy rok witano 1 marca, dlatego też w wielu językach zapożyczone nazwy września, października, listopada i grudnia, czyli 9., 10., 11. i 12. miesiąca roku pochodzą od łacińskich liczebników septem, octo, novem, decem (7, 8, 9, 10). Zmiana rozpoczęcia roku z marca na styczeń została wprowadzona z doraźnych powodów urzędowych – po to, aby nowi konsulowie zdążyli zostać wybrani przed rozpoczęciem sezonu działań wojennych w Iberii.

 Wyznawcy prawosławia i część grekokatolików posługujący się kalendarzem juliańskim[2] witają Nowy Rok 1/14 stycznia (według kalendarza gregoriańskiego). Bawią się oni na tzw. małankach w nocy z 13 na 14 stycznia.

 W buddyzmie mahajana (praktykowanym w Chinach, Korei, Tybecie, Nepalu, Mongolii, Wietnamie i Japonii) Nowy Rok przypada po pierwszej styczniowej pełni księżyca. Jednak w buddyzmie tybetańskim, który jest formą buddyzmu mahajany, Nowy Rok czyli Losar wypada dzień po nowiu księżyca następującym po wejściu Słońca w obszar Gwiazdozbioru Barana (np. w 2014 roku Losar przypadł na dzień 2 marca.

 Chiński Nowy Rok wyznaczany jest zgodnie z kalendarzem chińskim i wypada zwykle w drugi (co pewien czas w trzeci) nów księżyca po przesileniu zimowym, które musi wypaść w jedenastym miesiącu księżycowym[6]. Podobnie Nowy Rok, czyli święto Tết w Wietnamie. Także w Korei jest to święto ruchome nazywające się Seollal i obchodzone zgodnie z koreańskim kalendarzem księżycowo-słonecznym.

 W buddyzmie therawada i hinajana (w Tajlandii, Mjanmie, Sri Lance, Laosie, Kambodży), tradycyjnie Nowy Rok rozpoczynał się wraz z pierwszą kwietniową pełnią księżyca, jednak współcześnie ma najczęściej stałą datę – rozpoczyna się 13 kwietnia.

Tradycyjnym irańskim świętem Nowego Roku jest Nouruz obchodzone w dniu równonocy wiosennej. Podobnie jak żydowski Nowy Rok  - święto „Rosz ha-Szana”.

 1 stycznia, a zatem Nowy Rok, w kalendarzu liturgicznym kościoła rzymskokatolickiego funkcjonuje jako święto nakazane. Wówczas obchodzona jest bowiem uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki. Tego dnia na wiernych  spoczywa obowiązek uczestniczenia we mszy świętej. Według kościelnych prawideł, należy również powstrzymać się od wykonywania zajęć utrudniających oddawanie czci Bogu.

 Nowy Rok w Kościele katolickim to także okazja do uzyskania odpustu zupełnego, czyli darowanie całej, przewidzianej kary za grzechy już odpuszczone co do winy w sakramencie spowiedzi. Wierni mogą wypełnić jego warunki, jeżeli publicznie odmówią hymn „Przyjdź Duchu Święty (Veni Creator)”.

na podst. Onet.pl, Wikipedia

Hymn do Ducha Świętego: Przyjdź Duchu Święty (Veni Creator)