Mundial obrócił w gruzy uprzedzenia na temat Rosji

Kokoszniki, czyli tradycyjne rosyjskie kobiece nakrycia
 głowy, już od kilku tygodni upiększają trubuny
Mundialu w Rosji.Fot. © Sputnik. N. Zotina

W mediach Ameryki Łacińskiej nierzadko przeczytać można o tym, jakie zdumienie dziennikarzy i kibiców wywołały rosyjskie Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej - zdumienie wywołane gościnnością gospodarzy, jak i tym, ile owe kraje okazały się mieć wspólnego z Rosjanami na płaszczyźnie kulturowej. Doznane wrażenia zdemaskowały wpajane od stuleci mity i uprzedzenia na temat Rosji.

O tym w wywiadzie dla Sputnika opowiedział Martín Baña, profesor nauk historycznych z Uniwersytetu Buenos Aires (UBA). Specjalista zauważył, że okoliczności historyczne sprawiły, że w wyobraźni mieszkańców Ameryki Łacińskiej Rosja utrwaliła się „jako dziwne egzotyczne miejsce, odmienne od tego, co możemy uznać za kulturę zachodnią".

Tysiące kibiców z Ameryki Łacińskiej pokonało ocean, żeby wesprzeć swoje reprezentacje, i ze zdumieniem odkryło nowoczesne i dynamiczne miasta zamieszkane przez serdecznych ludzi gotowych służyć pomocą. Jednym słowem to, co zobaczyli zniweczyło wyobrażenia o Rosjanach jako wrogich i obojętnych ludziach.

 

Kibice, którzy nie pojechali na mistrzostwa, mogli rozkoszować się transmisjami, na których także można było zobaczyć całą specyfikę miast-gospodarzy, a także zobaczyć miejsca ciekawe pod względem kulturalnym, aczkolwiek mało znane.

Dlaczego tak się zadziało? W XIX wieku w kronikach podróżników i dyplomatów rysował się negatywny wizerunek Rosji mający na celu „umocnienie europejskiej tożsamości" ich autorów. W kolejnym stuleciu „swoje zrobiła" Zimna Wojna, w czasie której Europa i USA przedstawiały ZSRR jako „wcielenie zła".

„To zmuszało do odgradzania się od Rosji i odbierania jej jako coś innego, jako egzotyczną przestrzeń. Ale jeśli popatrzeć na to, co działo się w historii i kulturze Rosji, można znaleźć ogromną sieć kontaktów między Rosją, Europą i resztą świata. Nie sposób wyobrazić sobie Rosji bez Europy, i Europy bez Rosji" — zauważył Baña.

Filozofia egzystencjalizmu na przykład „nie byłaby możliwa bez wpływów takich pisarzy jak Fiodor Dostojewski", a zasada niestosowania przemocy Mahatmy Gandhiego „nie ukształtowałaby się bez wpływu Lwa Tołstoja".

„W taki sposób można odnaleźć mnóstwo punktów styczności między Rosją i resztą świata, więcej niż byśmy się spodziewali" — przekonuje historyk specjalizujący się w historii Rosji.

Dlaczego dokonał tego dopiero Mundial?

Obecność gości w czasie Mistrzostw Świata pozwala zniszczyć skostniałe uprzedzenia dotyczące Rosjan — zauważył Baña. Dzisiaj Rosjanie są dalecy od wizerunku „zimnych, melancholijnych i grubiańskich ludzi". Chociaż jeśli wyobrażenie o nich bazowałoby na innych przejawach kultury, na przykład muzyce, byłoby ono z pewnością inne.

„To obraz, który ugruntował się za sprawą rosyjskiej literatury przyswojonej przez zachodnich czytelników. Mowa o takich autorach jak Dostojewski, Tołstoj i Gogol. Za sprawą ich bohaterów utrwaliło się wyobrażenie o Rosjanach jako o ludziach skłonnych do melancholii" — zreasumował specjalista.

Kiedy ktoś tutaj przyjeżdża i wstępuje w dialog z miejscowymi, widzi, jak ten stereotyp ulega załamaniu. Często ze zdumieniem mówią, że spodziewali się zobaczyć jedno, a zderzyli się z czymś zupełnie innym — dodał ekspert.

 

Bodziec dla rosyjskiej piłki nożnej

W Rosji, a wcześniej w ZSRR, istniała i istnieje do tej pory dość ważna tradycja sportowa. Choć istnieją popularniejsze dyscypliny sportowe, obecne Mistrzostwa jako takie i dobre wyniki reprezentacji (wystarczy wspomnieć, że wygrała z hiszpańską drużyną, jednym z faworytów) podgrzewają zainteresowanie piłką nożną.

„Z jednej strony takie globalne wydarzenia, jak mistrzostwa świata, zawsze stają się dobrą okazją dla obcokrajowców do zapoznania się z państwem-gospodarzem, a wewnątrz kraju działają jak bodziec podgrzewający zainteresowanie dyscypliną sportową, która cieszy się niezbyt dużą popularnością" — wyjaśnił historyk.

Nie, w Rosji nie zawsze leży śnieg

Mistrzostwa świata pozwalają też obalić mit o Rosji jako o kraju wiecznej zimy, gdzie zawsze leży śnieg. To wyobrażenie rozpada się, jak tylko dziennikarze idą brać wywiad u kibiców leżących na ciepłym piasku, w lekkich ubraniach i opalają się, albo kiedy komentatorzy tłumaczą spadek aktywności graczy w czasie meczu panującym upałem.

Zgodnie ze stereotypami w Rosji jest zawsze zimno i goście byli zdumieni, kiedy na ulicy panował 30-stopniowy upał, zmuszając do chodzenia w szortach. Stereotypy związane z Rosją dotknęły nawet klimatu — zauważył historyk.

 

Każda pora roku ma swoją specyfikę, Rosja w lipcu czy w grudniu to zupełnie inne doświadczenie. W charakterze przykładu Baña przywołuje Petersburg.

„Zimą wszystko jest białe, wszystkie kanały zamarzają, dzień jest bardzo krótki. A lato to święto, bo wszystko jest zielone, można rozkoszować się kanałami, i praktycznie nie ma nocy".

Sputnik Polska