Pierwszy dzień wiosny

Wiosna w Royal Botanic Gardens w Sydney. Fot. K.Bajkowski

Wczoraj, 1 września,  w Australii rozpoczęła się kalendarzowa wiosna.  Powietrze robi się coraz cieplejsze, dzień dłuższy, a wieczorem słychać gwar ptaków. Każdy z nas, polskich imigrantów pamięta coroczne świętowanie pierwszego dnia wiosny, topienie marzanny, imprezy w szkole oraz, oczywiście, wagary. 

 W Sydney polonijne dzieci uczące się w Polskiej Szkole w Randwick wciąż potrzymują tradycje. W zeszłą sobotę topiły Marzanne i staropolskim zwyczajem żegnały długą i srogą zime. (jutro wideoreportaż Bumeranga Polskiego ze szkoły w Randwick - przyp. red.) 

Polska kultura, wierzenia i obyczaje ludowe zachwycają różnorodnością obrzędów i zabaw związanych z celebrowaniem pierwszego dnia wiosny. Niegdyś, w czasach pogańskich, było to jedno z najważniejszych świąt w roku.

Wiosna to początek nowego cyklu życia, to pożegnanie długiej i trudnej zimy, to czas budzenia się do życia, czas zasiewów i czekania na plony. Ludzie wierzyli, że pewne obrzędy magiczne przyśpieszą jej nadejście.

Jednym z tych obrzędów zachowanych do dzisiaj i najbardziej popularnym jest topienie Marzanny. Zwyczaj ten jest już opisany w XV wiecznych źródłach, mówiono o niej śmiercicha. Dawniej Marzannę wykonaną ze słomy, grochowin lub konopi, które symbolizowały śmierć i bezruch, topiono w rzekach, stawach, jeziorach lub palono za wsią. Te rytuały miały przyśpieszyć przybycie wiosny i zapewnić urodzaj na cały rok. Te poczynania służyły do zaklinania urodzaju i były magią "dobrego początku". Po utopieniu lub spaleniu marzanny–śmiercichy, wprowadzano do wsi królewny i gaika - symboli życia.

U Czechów, na Morawach, w Wielkorusi i Białorusi pierwszy dzień wiosny rozpoczynał się 25 kwietnia i był związany z kultem Świętego Jerzego. Święty Jerzy był ulubioną postacią ludu i jego kult już od V wieku zaczęto wiązać z dniem 23 kwietnia. W Polsce również obchodzono ten dzień bardzo uroczyście, już od rana przy zasłanym białym obrusem stole, spożywano biały chleb z solą i odmawiano modlitwy, następnie gospodarz brał obraz świętego Jerzego i cała rodzina szła odwiedzić swój inwentarz, aby zapewnić płodność i urodzaj na ten rok.

W niektórych częściach Polski rozwiązywano snopki w stodołach, aby szczęście i dobrobyt gościł w ich domach. Jednak większa część Polski obchodziła dzień 25 marca, jako pierwszy dzień wiosny, tego dnia obchodzono Święto Matki Boskiej Roztwornej. Wierzono, że tego dnia otwiera się ziemia, aby przyjąć w swe łono pierwsze ziarna i rodzić nowe życie.

Kolejny obyczaj wiązał się z pierwszym wiosennym grzmotem, gdyż to on właśnie był symbolicznym gestem zapłodnienia ziemi. Te zwyczaje zginęły jakoś w naszej codzienności i jedynym, który pozostał, jest topienie marzanny, które zbiegło się z Dniem Wagarowicza, który mieści się w tradycji jako dzień świąteczny, bo odwraca zwykłą kolej rzeczy i chce wnieść świeży powiew wiosny.

Wiąże się to również z palmami wielkanocnymi, które miały być zwiastunami wiosny i urodzaju. Wykonywano je zazwyczaj z ziół, aby po poświęceniu w Niedzielę Palmową, robić z nich wywar dla cielnych krów, który miał je uchronić przed chorobami i zapewnić wydajność. Do dzisiaj zwyczaj święcenia palm istnieje w naszej świadomości i obrzędach
i oby było tak dalej...

Ludzie ze wsi wierzyli, że tego dnia płazy i gady opuszczają podziemne kryjówki i wychodzą na światło dnia, a robaki rozpoczynają swoje bujne podziemne życie, aby uszlachetniać glebę.

Kadzenie

Jednym z bardziej znanych rytuałów jest tzw. kadzenie. Jest to bardzo stary zwyczaj, który wywodzi się z tradycji dawnych Słowian. Ten rytuał ma oczyścić dom ze złej energii, która nagromadziła się w czasie długiej zimy. Wykonuje się go zazwyczaj przed 21 marca tak, aby wraz z nadejściem wiosny domostwa były już pozbawione wszelkich nieczystości. Do dziś niektóre wróżki stosują kadzenie wierząc, że pomoże im ono zachować zdrowie i życiową energię. Ten rytuał to nic innego jak palenie różnych wonnych ziół, najczęściej tymianku, rozmarynu i szałwii, które mają mieć właściwości oczyszczające. Powinno się obejść dokładnie całe domostwo, okadzając każdy kąt. W czasie kadzenia należało koniecznie otworzyć wszystkie okna by złe duchy ulotniły się wraz z dymem.

A Ty? Czy wypędziłeś już złe duchy ze swojego domu, albo chociaż zaliczyłeś wiosenne porządki? Jeśli jeszcze nie to śpiesz się bo wiosna już się zaczęła!

Iwona Pruszyńska
na podst. horoskop.wp.pl, polki.pl